NoclegiAtrakcje turystyczneImprezyGastronomiaLast minuteGaleria zdjęćSpołeczność
Domki letniskowe Świętokrzyskie
Agroturystyka Świętokrzyskie
Kwatery prywatne Świętokrzyskie
Apartamenty Świętokrzyskie
Pensjonaty Świętokrzyskie
Hotele Świętokrzyskie
Ośrodki wypoczynkowe Świętokrzyskie
Campingi pola namiotowe Świętokrzyskie
imprezy integracyjne Świętokrzyskie
wypożyczalnie sprzętu Świętokrzyskie
czarter jachtów Świętokrzyskie
śluby, wesela Świętokrzyskie
Zamki, ruiny Świętokrzyskie
Rekonstrukcje bitew Świętokrzyskie
kopalnie, jaskinie, podziemia Świętokrzyskie
Wydarzenia sportowe Świętokrzyskie
Bary Świętokrzyskie
Zobacz profil klubowicza TintuLintu

Archiopactwo cysterskie w Jędrzejowie

dodał(a): TintuLintu
ostatnia aktualizacja 2011-10-05 01:30
Drukuj artykuł
Klasztor w Brzeźnicy był pierwszym klasztorem cysterskim na ziemiach polskich. Mnisi obok klasztoru stworzyli miasto, które nazwali Jędrzejów. Po 126 latach od kasaty klasztoru, cystersi tu powrócili.

Wieś Brzeźnica należała do rodu Jaksów-Gryfitów, którzy na początku XII wieku zbudowali tu jednonawowy kościół w stylu romańskim, pw. św. Wojciecha.

W 1140 roku Janik Jaksa - kanonik krakowski i późniejszy arcybiskup gnieźnieński wraz z bratem Klemensem z Klimontowa - palatynem krakowskim, ufundowali klasztor dla zakonu cystersów. Pod koniec lat 40. XII wieku do Brzeźnicy przybył konwent cystersów z opactwa w Morimond we Francji. Fundatorzy przekazali mnichom część swych dóbr, w tym wieś Brzeźnicę wraz z istniejącym już kościołem, co zostało potwierdzone w dokumencie fundacyjnym, wystawionym w 1153 roku przez Janika Jaksę. W ten sposób powstała 21 filia macierzystej siedziby cystersów w Morimond. Klasztor w Brzeźnicy otrzymał nazwę Morimond Mniejszy, dla odróżnienia od klasztoru macierzystego. Po wybudowaniu klasztoru dokonano rekonsekracji istniejącego kościoła pod nowym wezwaniem NMP i św. Wojciecha. Nowy klasztor już w 1149 roku zyskał rangę opactwa, a książę Bolesław Kędzierzawy zwolnił go od danin i ciężarów książęcych.

Obok klasztoru, przy szlaku prowadzącym na wschód, cystersi założyli osadę targową, którą później nazwano Andreovia, czyli Droga św. Andrzeja. Święty Andrzej Apostoł był patronem wschodu, a cystersi m.in.przybyli tu, aby prowadzić misję chrystianizacji pogańskiej Rusi.

Klasztorowi nadawano nowe dobra, a majątek klasztorny u schyłku XII wieku składał się z ponad dwudziestu wsi. Cystersi zbudowali w Brzeźnicy, w miejscu dawnego kościoła - nową świątynię pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha, która w 1210 roku została konsekrowana przez biskupa krakowskiego Wincentego Kadłubka. Był to kościół orientowany, wzniesiony na planie krzyża, bezwieżowy, czteroprzęsłowy, o budowie bazylikowej, z prosto zamkniętym prezbiterium. W połowie XIII wieku wzniesiono również nowe, wschodnie skrzydło klasztoru, mieszczące kapitularz.

W 1218 roku biskup Wincenty Kadłubek, za zgodą papieża, porzucił biskupstwo i wstąpił do jędrzejowskich cystersów. Był pierwszym Polakiem w cysterskim zakonie.

Opactwo jędrzejowskie szybko się rozwijało i było w dobrej kondycji ekonomicznej. Posiadało również wystarczającą obsadę, aby w 1235 roku założyć filię w Ludźmierzu-Szczyrzycu na Podhalu, a w 1252 w Rudach na Śląsku.

Równie szybko rozwijała się osada klasztorna, ponieważ już w 1271 roku Jędrzejów otrzymał prawa miejskie. Książę Bolesław Wstydliwy wystawił dla Jędrzejowa przywilej lokacyjny na prawie średzkim.

Klasztor przez wieki cieszył się opieką książąt dzielnicowych, a po zjednoczeniu ziem polskich, również polskich królów, co wyrażało się w licznych nadaniach i przywilejach.

W II połowie XV wieku, za czasów opata Mikołaja Odrowąża, przebudowano gruntownie zabudowania klasztorne. Romański kościół przebudowano w stylu gotyckim. Zbudowano wówczas trzy nowe skrzydła klasztoru z krużgankami i osobny pałac opata z hospicjum. Cystersi do wystroju wnętrz zapraszali znanych artystów. Między innymi pracował tu Wit Stwosz oraz krakowscy złotnicy: Mikołaj Kregler i Mikołaj Breimer.
W 1479 roku cystersi wznieśli w centrum Jędrzejowa, w miejscu XII-wiecznego kościółka parafialnego, nowy kościół w stylu gotyckim - dziś pw. Trójcy Świętej.

Pod koniec XVI wieku król Zygmunt III Waza wprowadził w klasztorach zwyczaj komendy. Królowie nadali sobie wyłączne prawo mianowania opatów, których wybierali nie tylko z zakonnego duchowieństwa. Byli to dożywotni administratorzy, którzy zagarniali dochody z dóbr klasztornych. Opat komendarz został narzucony również w klasztorze cysterskim w Jędrzejowie. W 1672 roku, po śmierci opata komendarza Aleksandra Denhofa, cystersi wybrali na opata cystersa z klasztoru w Lądzie - Stefana Teodora Madalińskiego, przez co weszli w konflikt z królem. Konflikt ten zakończony został w 1737 roku porozumieniem we Wschowie, na mocy którego w każdym klasztorze było dwóch opatów: tytularny wybierany przez zakonników i komendarz z nominacji króla. Bezpośrednie rządy sprawował opat tytularny, natomiast komendarz był administratorem klasztoru.

W XVII i XVIII wieku cystersi jędrzejowscy zabiegali o kanonizację Wincentego Kadłubka, który po pięciu latach przebywania w cysterskim klasztorze zmarł w Jędrzejowie i został pochowany w klasztornym kościele. W 1634 roku biskupi polscy wystąpili do Stolicy Apostolskiej z wnioskiem kanonizacyjnym. W 1764 roku papież Klemens XIII oficjalnie zatwierdził kult publiczny i beatyfikował Wincentego Kadłubka, którego relikwie cystersi już w 1633 roku wynieśli na ołtarz.

Podczas wojen szwedzkich klasztor jędrzejowski został ograbiony przez wojska szwedzkie.
W 1726 roku w opactwie wybuchł pożar, który w znacznym stopniu uszkodził kościół i klasztor. Obiekty klasztorne zostały odbudowane i poddane gruntownej barokizacji. Przedłużono wówczas prezbiterium, wzniesiono dwie wieże, zmieniono wystrój kościoła oraz zamówiono nowe organy do świątyni. Organy te wykonał organmistrz Józef Sitarski we współpracy z Ignacym Foglerem. Odbudowę opactwa zakończono w 1754 roku.
W 1800 roku kolejny pożar okazał się groźniejszy w skutkach dla samego klasztoru, gdzie spłonęła biblioteka i archiwum.

W 1819 roku car Aleksander I dokonał kasaty klasztoru, w wyniku której zajęto cały majątek klasztorny - ruchomy i nieruchomy. Cystersi pozostali dożywotnio w klasztorze, ale bez możliwości prowadzenia nowicjatu. Ostatni cysters o. Wilhelm Ulawski zmarł w 1855 roku. Od tego czasu klasztorem opiekowali się franciszkanie reformaci, którzy za pomoc w powstaniu styczniowym zostali w 1870 roku usunięci z Jędrzejowa.

W 1872 roku władze carskie w budynkach klasztornych utworzyły męskie seminarium nauczycielskie, a w 1886 roku, dzięki staraniom biskupa kieleckiego Tomasza Kulińskiego, kościół klasztorny stał się filią kościoła parafialnego pw. Trójcy Świętej.
W 1913 roku utworzono samodzielną parafię bł. Wincentego Kadłubka, obsługiwaną przez kler diecezjalny. Wtedy też rozebrano zniszczone XIII-wieczne skrzydło klasztorne z kapitularzem.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, zadbano o odbudowanie w 1920 roku, domniemanej celi błogosławionego Wincentego, a licząc na szybką kanonizację mistrza Kadłubka - umieszczono napis "Cela św. Wincentego Kadłubka".

Po II wojnie światowej, w 1945 roku, dzięki biskupowi Czesławowi Kaczmarkowi, cystersi powrócili do Jędrzejowa z opactwa w Szczyrzycu. Początkowo był to przeorat zależny od Szczyrzyca, ale od 1953 roku, już samodzielny przeorat konwenturalny. W 1989 roku przywrócono klasztorowi jędrzejowskiemu rangę opactwa, a pierwszym opatem został Paweł Marian Lubański.

W 2004 roku jędrzejowskie opactwo powołało do życia filię cysterskiego klasztoru w Storfjord na archipelagu Lofty w północnej Norwegii. Nowy klasztor otrzymał nazwę Królowej Fiordów.

Dziś klasztorny kościół pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha i bł. Wincentego Kadłubka jest świątynią orientowaną, trójnawową o budowie bazylikowej, wzniesioną na planie krzyża. Wschodnią, barokową elewację flankują dwie 30-metrowe wieże, wzniesione na planie kwadratu, po bokach wydłużonego prezbiterium. Trzykondygnacyjne wieże nakryte są wysokimi, barokowymi hełmami z latarniami. Pierwsza i druga kondygnacja wież ozdobiona jest półkolistymi niszami, w których na pierwszej kondygnacji mieszczą się kamienne figury biskupów cystersów, natomiast nisze na wyższej kondygnacji są puste, ponieważ figury, niegdyś się w nich mieszczące, zostały zniszczone w 1914 roku. Południowa wieża miała dawniej sygnaturkę, a północna zegar wydzwaniający melodię "Boże coś Polskę", przeniesiony po 1852 roku do dzwonnicy.

Wnętrze kościoła zawiera elementy architektoniczne pochodzące z różnych okresów. Najstarsze pochodzą z końca XII wieku - są to dwie narożne kolumienki w kaplicy przy południowym ramieniu transeptu. W kaplicy tej zachowały się słabo czytelne fragmenty polichromii z przełomu XIII i XIV wieku. Z okresu romańskiego pozostało jeszcze małe okienko w południowej nawie, z gotyku - ostrołukowe otwory międzynawowe, ozdobione barokowymi pilastrami. Przy wejściu do zakrystii warto zwrócić uwagę na gotycki nagrobek figuralny kasztelana krakowskiego Pakosława z Mstyczowa. Nawa główna i prezbiterium przykryte są bogato polichromowaną kolebką z lunetami, natomiast nawy boczne sklepieniami krzyżowymi.

Wyposażenie świątyni pochodzi z okresu baroku. Ołtarz główny zdobią piękne rzeźby, przedstawiające Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny. Tabernakulum w ołtarzu głównym jest wybitnym dziełem wykonanym w pracowni złotniczej w Augsburgu, przez Kaspra Ksawerego Stipeldeya. W prezbiterium znajdują się złocone stalle z 1731 roku, zdobione malowanymi wizerunkami różnych klasztorów cysterskich. Z tego samego okresu pochodzi ambona z płaskorzeźbą św. Jana Chrzciciela.
Przy północnej nawie znajduje się kaplica błogosławionego Wincentego Kadłubka, odgrodzona od nawy piękną, kutą kratą. Jest to kaplica na planie kwadratu, przykryta kopułą z latarnią, doświetlona dodatkowo owalnymi lukarnami. Wnętrze kopuły zdobią malowidła przedstawiające sceny z życia bł. Wincentego. Na ołtarzu umieszczone są relikwie bł. Wincentego, adorowane przez aniołów.

Najważniejszym zabytkiem barokowym w kościele klasztornym są 42-głosowe organy, zbudowane w latach 1745 - 1754. Organy te posiadają unikalne rozwiązania techniczne. Wolno stojący stół do gry zwrócony jest frontem do nawy. Instrument posiada pedał oraz 4 manuały, w tym jedną klawiaturę wysuwaną. Klucze registracyjne zostały wykute w brązie, co nie ma odpowiednika w żadnych organach europejskich. Wysunięty 9-głosowy pozytyw wsparty na filarze ozdobionym orłem z rozpostartymi skrzydłami, imituje lożę. Po bokach instrumentu, na cokołach umieszczone są rzeźby króla Dawida z harfą i św. Cecylii - patronki muzyki kościelnej. Na tych wyjątkowych organach wzorowane były słynne organy w cysterskim kościele w Oliwie (dziś Archikatedra Archidiecezji Gdańskiej). Co roku na przełomie lipca i sierpnia odbywa się w Jędrzejowie Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej z udziałem artystów światowej sławy, który przyciąga do świątyni szerokie rzesze wiernych i melomanów.

Świątynia jędrzejowska NMP kryje jeszcze jeden zabytek. Prowadzone od 1992 roku prace archeologiczne umożliwiły odsłonięcie pierwotnych zabudowań z czasów przedcysterskich. Do dziś przetrwała część murów z fragmentami romańskiej wieży, datowanych na 1110 rok, które zostały wkomponowane w architekturę późniejszej świątyni. Romańskie relikty odsłonięto, zabezpieczono i udostępniono zwiedzającym.

Z klasztoru do dziś przetrwały trzy jednopiętrowe skrzydła, pochodzące z XIII i XV wieku, otaczające wirydarz. Ściany krużganków pokryte są barokową polichromią wykonaną przez Andrzeja Radwańskiego w latach 1734 - 1739. Malowidła przedstawiają sceny z życia świętych i papieży cystersów, adorację Matki Boskiej oraz sceny z historii zakonu.

Obok kościoła znajduje się barokowa dzwonnica kryta wysokim, ozdobnym hełmem. Na dzwonnicy umieszczono w 1917 roku, w setną rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, płytę pamiątkowo-dziękczynną za zryw narodowowyzwoleńczy. Podobno w 1794 roku w jędrzejowskim klasztorze doszło tu do spotkania Tadeusza Kościuszki z księciem Józefem Poniatowskim.

Nieopodal dzwonnicy, w murze klasztornym znajduje się XVIII-wieczna brama wjazdowa z figurami św. Bernarda, św. Benedykta oraz doktora kościoła - św. Grzegorza.

Rozwinięcia klubowiczów

dodaj rozwinięcie do artykułu
Dodaj rozwinięcie do artykułu

Galeria zdjęć Archiopactwo cysterskie w Jędrzejowie

pokaż całą galerię zdjęć
kościół klasztorny - figura Chrystusa na szczycie południowego ramienia transeptukościół klasztorny - strona północnabarokowe wieże kościelnewieża kościoła klasztornegokościół klasztorny - strona północna z barokowym szczytem transeptu i dwoma kaplicamikościół klasztorny - fasada wschodniakościół klasztorny - figura cystersa biskupa w niszy elewacji wschodniejkościół klasztorny - figura cystersa biskupa w niszy elewacji wschodniejkościół klasztorny, fasada wschodnia - kiedyś też pisali na murachkościół klasztorny - barokowe wieże kościelne
Dodaj zdjęcie do galerii - podziel się wrażeniami z tego miejsca
Uwaga! Akceptowane formaty to jpg, gif, png
Plik zdjęcia

Opis do zdjęcia

Wasze komentarze

Archiopactwo cysterskie w Jędrzejowie

  • Kraina:Świętokrzyskie
  • Miejscowość:Jędrzejów
  • Okolica:jędrzejowski
  • Kategoria:klasztory, kościoły
  • Odwiedzin:2095
Jak oceniasz ten materiał:
0 21

Ciekawostki Świętokrzyskie


Imprezy Świętokrzyskie


Noclegi Świętokrzyskie


W okolicy

© 2009-2020 Intour.pl - Wszelkie prawa zastrzeżone.
logo dotpay
Rozliczenia transakcji kartą kredytową i e-przelewem
przeprowadzane są za pośrednictwem Centrum Rozliczeniowego Dotpay
zamknij okno
Fotografia stanowi własność autora. Kopiowanie i rozpowszechnianie fotografii bez jego zgody jest zabronione.