NoclegiAtrakcje turystyczneImprezyGastronomiaLast minuteGaleria zdjęćSpołeczność
Domki letniskowe Dolnośląskie
Agroturystyka Dolnośląskie
Kwatery prywatne Dolnośląskie
Apartamenty Dolnośląskie
Pensjonaty Dolnośląskie
Hotele Dolnośląskie
Ośrodki wypoczynkowe Dolnośląskie
Campingi pola namiotowe Dolnośląskie
imprezy integracyjne Dolnośląskie
wypożyczalnie sprzętu Dolnośląskie
czarter jachtów Dolnośląskie
śluby, wesela Dolnośląskie
Zamki, ruiny Dolnośląskie
Rekonstrukcje bitew Dolnośląskie
kopalnie, jaskinie, podziemia Dolnośląskie
Wydarzenia sportowe Dolnośląskie
Lodziarnie Dolnośląskie
Zobacz profil klubowicza TintuLintu

Pocysterski kościół w Kamieńcu Ząbkowickim

dodał(a): TintuLintu
ostatnia aktualizacja 2019-06-16 23:23
Drukuj artykuł
Wczesnogotycka bryła kościoła Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Starszego, z barokowym wystrojem, jest jedną z najstarszych i największych świątyń na Dolnym Śląsku, a także jedynym cysterskim kościołem o budowie halowej.

Zanim do Kamieńca przybyli cystersi, na początku XIII wieku właściciele okolicznych ziem z rodu Pogorzeli ufundowali klasztor dla kanoników regularnych św. Augustyna. Augustianie wznieśli budynek, który później został włączony w zachodnie skrzydło klasztoru cysterskiego. Prepozytem augustianów został Wincenty z Pogorzeli, który w 1243 roku opuścił Kamieniec, aby objąć opactwo we Wrocławiu. Po jego odejściu, część mnichów zrezygnowała z surowej reguły zakonu, a część opuściła klasztor.
Biskup wrocławski Tomasz I, przy poparciu kapituły i fundatorów, skasował klasztor augustianów w Kamieńcu, a objęcie tego klasztoru zaproponował cystersom z Lubiąża.
W 1246 roku przybył z Lubiąża konwent cystersów z opatem Ludwikiem. Augustianie, nie godząc się z decyzją biskupa, w 1247 roku siłą zajęli klasztor i osadzili w nim swego prepozyta. Wówczas biskup Tomasz I obłożył augustianów klątwą i zakazał im odprawiania obrzędów religijnych w Kamieńcu. Konflikt zażegnał dopiero legat papieski Jakub, który zdecydował o przekazaniu klasztoru kamienieckiego w wieczyste użytkowanie cystersom. Augustianie otrzymali niewielką rekompensatę w postaci dziesięciny z dóbr w Stoszowicach.

Cystersi powrócili do Kamieńca w 1249 roku, przejęli po augustianach wszystkie dotychczasowe nadania i otrzymali nowe. Dzięki nadaniom stali się właścicielami licznych dziesięcin, kilkunastu wsi oraz kaplicy w Bardzie. W 1251 roku papież Innocenty IV ostatecznie zatwierdził objęcie klasztoru w Kamieńcu przez cystersów.

Mnisi niezwłocznie przystąpili do budowy klasztoru i kościoła klasztornego. Do końca XIII wieku ukończono budowę prezbiterium kościoła, natomiast budowa całej świątyni trwała jeszcze do połowy XIV wieku, kiedy to zakończono budowę korpusu nawowego i transeptu z kaplicami bocznymi.

Kościół Wniebowzięcia NMP w Kamieńcu został wzniesiony z twardego, łamanego kamienia i cegły, w stylu wczesnogotyckim, przez mistrza Jana z Ząbkowic Śląskich. Była to świątynia orientowana, zbudowana na planie krzyża łacińskiego z trójnawowym, halowym korpusem nawowym, trójnawowym, prosto zamkniętym prezbiterium oraz transeptem z kaplicami między prezbiterium i nawą poprzeczną. Od wschodu, do całej szerokości prezbiterium przylegała prostokątna kaplica wschodnia.
Wnętrze świątyni przesklepiono dopiero ok. 1400 roku gotyckimi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wspartymi na smukłych, ośmiobocznych filarach.
Na początku XV wieku ukończono budowę wszystkich skrzydeł klasztornych, otaczających wirydarz z lawatorium.


Cystersi utrzymywali się z dziesięcin z licznych majątków, zajmujących się uprawą pól, hodowlą bydła, trzody, owiec, czy koni. Klasztor kamieniecki był właścicielem młynów, piekarni, browarów, gorzelni, warsztatów tkackich, krawieckich, szewskich, garbarskich, kuźni, hut, a przejściowo nawet kopalni złota w Złotym Stoku.
Zyski przynosiły też patronaty nad kościołami i kaplicami. Na przełomie XIII i XIV wieku przy kaplicy w Bardzie cystersi założyli prepozyturę. Z czasem miejsce to zasłynęło jako znane do dziś sanktuarium Maryjne.

Kolejni władcy sprzyjali klasztorowi, który rozwijał się i bogacił, pomimo regularnych wylewów Nysy Kłodzkiej, która podtapiała dobra opactwa, a czasem podchodziła pod mury klasztoru.

Trudnym okresem w dziejach kamienieckiego opactwa był wiek XV.
Położenie geopolityczne granicznego Kamieńca Ząbkowickiego nie sprzyjało spokojnemu życiu klasztornemu, ani bezpieczeństwu mnichów.
Najazdy czeskich husytów, napady rebeliantów, czy czteroletnia wojna Jana z Podiebradów z Ligą Śląską, wielokrotnie powodowały grabieże, podpalenia, dewastacje i rujnowanie zabudowań klasztornych, a także śmierć zakonników. Cystersi dwukrotnie zmuszeni byli do opuszczenia swego klasztoru. Po kilku latach powracali i cierpliwie odbudowywali swój klasztor, a później znów jakaś siła niszczyła ich wysiłek.
Cystersi kilkakrotnie zostali obciążani wysokimi podatkami, co doprowadzało do materialnego upadku opactwa i braku możliwości szybkiej odbudowy klasztoru.
Nie tylko wojny niszczyły kamieniecki klasztor. Często zdarzały się pożary i wielkie powodzie, podczas których Nysa Kłodzka zalewała dobra cysterskie, ale też potrafiła wedrzeć się do klasztoru, a pewnego razu zalała nawet kościół do wysokości południowych okien.
Również epidemie wielokrotnie nawiedzały Kamieniec, przynosząc śmierć zakonników oraz mieszkańców i pracowników dóbr cysterskich.

Na przełomie XV i XVI wieku, kiedy zdawało się, że klasztor podniósł się już z upadku, znów kilkakrotnie zdarzyły się wielkie powodzie. Wówczas opat Szymon I zlecił przekopanie nowego koryta dla Nysy Kłodzkiej, aby nie niszczyła tak często zabudowań i dóbr zakonnych. Nowe koryto szerokim łukiem omijało Kamieniec od południa. Wody Nysy Kłodzkiej w nowe koryto skierowano ok. 1520 roku.
W 1524 roku kolejny pożar zniszczył zabudowania klasztorne. Odbudowa postępowała bardzo wolno z powodu braku funduszy. Zakończono ją dopiero po 1557 roku, już za czasów opata Szymona II Neumanna.
Kolejnym nieszczęściem kamienieckich cystersów była reformacja, która w latach 30. XVI wieku dotarła do księstwa ziębicko-oleśnickiego. Kamieniec stracił wówczas wsparcie Śląska, okoliczna ludność przestała płacić dziesięciny, a część mnichów przeszła na nową wiarę. Reformacja przyczyniła się do zmniejszenia powołań, wobec czego w 1570 roku w klasztorze przebywało już tylko 4 zakonników.
W tym czasie Habsburgowie prowadzący kolejną już wojnę z Turcją, nałożyli na klasztor kontrybucję.
W 1598 roku znów dała o sobie znać kapryśna Nysa Kłodzka. Pomimo odsunięcia koryta rzeki od opactwa, wody Nysy zalały teren klasztoru, a w pobliskim Bardzie doszło do osunięcia góry.

Na przełomie XVI i XVII wieku nastąpiła nieznaczna poprawa sytuacji w opactwie kamienieckim. Systematycznie, choć bardzo powoli, zwiększała się liczba zakonników. Finansowo chyba również było lepiej, bo cystersi sfinansowali remont wnętrza klasztornego kościoła NMP.

Niestety, w 1618 roku rozpoczęła się wojna pomiędzy protestanckimi państwami Europy, a katolicką dynastią Habsburgów. Konflikt zbrojny trwał 30 lat - do 1648 roku, dlatego został nazwany wojną trzydziestoletnią. Kamieniec, leżący na szlaku przemarszu wojsk wszystkich stron konfliktu, kolejny raz został ograbiony i zniszczony.
Dodatkowo, w 1633 roku Kamieniec zaatakowała epidemia dżumy. Większość cystersów schroniła się w lasach i parafiach, a część pozostała w zrujnowanym klasztorze. Dżuma zebrała wielkie żniwo w majątkach klasztornych.
W 1641 roku zmarł opat Krzysztof Hochgesang. Mnisi kamienieccy uznali, że żaden z pozostałych przy życiu cystersów nie był godzien objąć po nim urzędu. Opatem został wówczas mnich z Lubiąża – Szymon III Rudiger.
Opat Szymon III był człowiekiem energicznym i po ustaniu działań wojennych rozpoczął odbudowę klasztoru i świątyni. Kolejni opaci kontynuowali jego dzieło.
Wzniesiono nowe budynki gospodarcze, przebudowano klasztor, nadbudowano piętro północnego skrzydła klauzury, do którego od wschodu dobudowano barokowy budynek prałatury, zwany pałacem opackim.

Na przełomie XVII i XVIII wieku zniszczony wojnami gotycki kościół Wniebowzięcia NMP poddano barokizacji. Przebudowano wówczas wszystkie szczyty świątyni: wschodni szczyt prezbiterium, południowy i północny szczyt transeptu oraz zachodni szczyt fasady. Nadano in barokową formę rozczłonkowanych szczytów ze spływami wolutowymi. Szczyt fasady ozdobiono figurami Chrystusa z krzyżem, a po bokach Marii i św. Józefa. Otynkowano również elewacje kościoła, a do zachodniej fasady dostawiono barokową kruchtę. Przebudowano także kaplicę przy wschodniej ścianie prezbiterium. Tę dużą kaplicę podzielono na 3 mniejsze, które nakryto kopułami.
Kościół otrzymał nowy, barokowy wystrój i wyposażenie. Przy barokizacji świątyni zatrudniono najlepszych malarzy i rzeźbiarzy, którzy ozdabiali i wyposażali kościół. Swoje dzieła zostawili tu: Michael Willmann, Jan Krzysztof Liszka, Jacob Eybelwieser, Valerius Mauroner, Christoph Königer, czy Thomas Weissfeld. Prace ukończono w 1722 roku.
23 września 1722 roku kościół został konsekrowany przez biskupa sufragana wrocławskiego – Eliasza von Sommerfelda, pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Starszego.

Decyzją króla Fryderyka Wilhelma III, w 1810 roku klasztor kamieniecki poddano sekularyzacji. Majątek przejęło państwo, a 38 zakonników trafiło pod opiekę diecezji, gdzie rozpoczęli pracę w parafiach. Kościół klasztorny przeszedł we władanie diecezji jako kościół parafialny, a pierwszym proboszczem został cysters Grzegorz Frömrich.
W 1817 roku wybuchł potężny pożar, w którym doszczętnie spłonęło wschodnie skrzydło klasztoru, a w kościele spłonął dach, a także bardzo ucierpiało prezbiterium, nawa poprzeczna, a także spłonęły organy. Po rozebraniu wypalonych murów wschodniego skrzydła klasztoru, północną kaplicę Narodzenia Chrystusa przekształcono na zakrystię.
Prędko odbudowano dach kościoła i wzniesiono prowizoryczną sygnaturkę. W 1875 roku nad skrzyżowaniem naw zbudowano nową, neogotycką wieżyczkę sygnaturki, która do dziś dominuje nad świątynią. W 1889 roku przeprowadzono renowację wnętrza kościoła. W latach 1902 – 1904 odnowiono świątynię i zdjęto tynki z elewacji kościoła, odsłaniając kamienne mury. Tynki pozostały jedynie na barokowych szczytach, kruchcie zachodniej i kaplicach.
W I połowie XX wieku odnowiono barokowy wystrój świątyni i przeprowadzono renowację większości wyposażenia.
Podczas II wojny światowej w zachowanych zabudowaniach klasztornych i w kościele Niemcy urządzili składnicę zrabowanych dzieł sztuki.

W 1945 roku, kiedy Kamieniec Ząbkowicki znalazł się na terenie Polski, kościół przywrócono parafianom. Część budynków klasztornych przekształcono na mieszkania. W skrzydle północnym powstało ciekawe muzeum regionalne, w którym m.in. eksponowane są elementy kamieniarki z dawnego klasztoru.
W 1990 roku pałac opacki przekazano Państwowemu Archiwum we Wrocławiu.
Po wojnie wielokrotnie remontowano kościół oraz poddawano renowacji i konserwacji wiele elementów zabytkowego wyposażenia świątyni.

Chociaż kamieniecki kościół wymaga jeszcze wielu zabiegów konserwatorskich i remontowych, to nadal zachwyca wielkością, proporcjami i wyposażeniem.
Orientowany kościół Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Starszego jest sześcioprzęsłową, trójnawową halą z trójprzęsłowym, trójnawowym, prosto zamkniętym prezbiterium oraz nawą poprzeczną, a także z kaplicami od strony wschodniej.
To jedna z największych świątyń Dolnego Śląska. Jej długość wraz z kaplicami wschodnimi wynosi 70 m, szerokość 20 m, a wysokość 24 m. Długość transeptu wynosi 39 m.
Kościół zbudowano z kamienia łamanego i opięto wysokimi przyporami uskokowymi.
Między szkarpami umieszczone są ostrołukowe okna dekorowane maswerkami – od południa bardzo wysokie, natomiast od północy, gdzie do kościoła przylegały krużganki klasztorne, okna są mniejsze i umieszczone wyżej.
Barokowe szczyty, pokryte tynkiem, rozczłonkowane są parami pilastrów i okrągłołukowymi płycinami. Szczególnie zdobny jest szczyt zachodniej fasady, zwieńczony figurą Chrystusa z krzyżem, a po bokach figurami Marii i św. Józefa. Pozostałe szczyty są skromniejsze, mniej dekoracyjne.
Barokowa kruchta zachodnia zwieńczona jest kopułą na czworobocznym tamburze. Fasadę kruchty dekorują pary pilastrów z jońskimi głowicami. Na osi kruchty znajduje się barokowy, kamienny portal z półokrągło zamkniętym otworem drzwiowym, flankowanym kolumienkami z głowicami korynckimi.
Wszystkie kaplice są otynkowane. Wschodnie kaplice przy prezbiterium, z owalnymi okienkami, przykrywają kopuły wsparte na tamburach. Kaplicę św. Jana Chrzciciela i zakrystię (dawną kaplicę Narodzenia Chrystusa), również z owalnymi okienkami, przykrywają dachy pulpitowe.
Cała świątynia przykryta jest ceramicznymi dachami dwuspadowymi, a nad skrzyżowaniem naw znajduje się neogotycka wieżyczka sygnaturki z 1875 roku.

Od północy do świątyni przylegały krużganki klasztorne, co widać do dziś na północnych elewacjach kościoła oraz zachodniego i północnego skrzydła klasztoru. Wyeksponowano również fundamenty krużganków obiegających czworoboczny wirydarz.

Wnętrze świątyni przykryte jest krzyżowo-żebrowymi sklepieniami, wspartymi na smukłych, ośmiobocznych filarach. To gotyckie wnętrze zadziwia swą wysokością. Szczególnie widać to w wąskich nawach bocznych.

Barokowe wyposażenie świątyni pochodzi z początku XVIII wieku.
Ołtarz główny – jeden z najwyższych ołtarzy drewnianych w Polsce ma wysokość 22 m. Wykonany został w 1704 roku w warsztacie Christopha Königera z drewna sosnowego, a figury z drewna lipowego. W polu głównym nastawy ołtarzowej umieszczony jest obraz Michaela Willmanna, przedstawiający Wniebowzięcie NMP. Po bokach obrazu stoją figury św. św. Piotra, Filipa, Jakuba Starszego, Jana Ewangelisty, Jakuba Młodszego i Andrzeja. Powyżej znajduje się mniejszy, owalny obraz Willmanna, przedstawiający Trójcę Świętą, flankowany figurami św. św. Bartłomieja, Tomasza, Szymona, Macieja, Mateusza i Judy Tadeusza. Ołtarz wieńczy figura św. Bernarda w otoczeniu aniołów, trzymających narzędzia Męki Pańskiej. Oba obrazy w tym ołtarzu pochodzą z 1705 roku. Obok tabernakulum umieszczono figury doktorów Kościoła: św. św. Hieronima, Ambrożego, Hieronima i Augustyna.
Wybitnym dziełem sztuki rzeźbiarskiej Königera jest polichromowana ambona, wykonana w 1708 roku. Na koszu ambony przedstawiono płaskorzeźbione sceny ze Starego Testamentu. W zwieńczeniu baldachimu umieszczona jest rzeźbiona scena ze snu Jakuba o drabinie do nieba. Po drabinie wspartej o chmury, w dół i w górę chodzą anioły.
Königer jest również autorem kilku ołtarzy bocznych.
Uwagę zwracają również dwa wielkie płótna w ozdobnych ramach, umieszczone przy filarach prezbiterium: Odkupienie grzechu pierworodnego oraz Immaculata pojawiająca się Joachimowi i Annie, namalowane w latach 17012 – 1713 przez Jana Krzysztofa Liszkę.
W północnym ramieniu transeptu mieści się na dole ołtarz św. Stanisława Kostki z 1982 roku, a na emporze ołtarz św. Benedykta z obrazem Jana K. Liszki, przedstawiającym śmierć św. Benedykta. Po bokach stoją figury: Mojżesza, Abrahama, Izaaka i Jakuba. W górnej części ołtarza znajduje się obraz ze św. Scholastyką – siostrą św. Benedykta, flankowany figurami św. Agaty i św. Łucji.
Przy wschodniej ścianie południowego ramienia transeptu stoi ołtarz Matki Bożej Bolesnej z 1712 roku. Nad figurą Mater Dolorosa umieszczono rzeźby Trójcy Świętej.
Przy południowej ścianie południowego ramienia transeptu znajduje się ołtarz św. Bernarda z 1708 roku z obrazem św. Bernarda w polu głównym, a powyżej mały obraz jego siostry, błogosławionej Humbeliny.
W kaplicy św. Jana Chrzciciela umieszczony jest ołtarz św. Ludgardy, ołtarz Narodzenia Chrystusa z obrazem Pokłon pasterzy oraz bardzo ciekawie zaprezentowany ołtarz Czternastu świętych Wspomożycieli Kościoła z obrazem św. Mikołaja.
W nawie głównej, przy filarach znajdują się ołtarze: św. Jadwigi Śląskiej, św. Maksymiliana Kolbe, Ołtarz Serca Maryjnego oraz Ołtarz Serca Jezusowego.
Ściany naw bocznych dekorują XVIII-wieczne, wielkoformatowe obrazy przedstawiające sceny Męki Pańskiej. Autorem tych obrazów był cysterski zakonnik Valerius Mauroner. Między tymi obrazami, a także na filarach umieszczone są cokoły, wspierające figury Czternastu świętych Wspomożycieli Kościoła. Wyrzeźbione zostały w latach 1709 – 17011, przez Thomasa Weissfelda.
W nawach bocznych stoją również dwa ocalałe fragmenty stalli z XVIII wieku. Po pożarze w 1817 roku, z 80-siedziskowych stalli zachowały się jedynie 2 elementy po 5 siedzisk. Stalle zdobione są piękną snycerką i polichromowane.
Na zachodniej emporze muzycznej znajduje się XIX-wieczny prospekt organowy, przebudowany w 1922 roku z wykorzystaniem elementów organów z rozebranego kościoła św. Marii Magdaleny.
Nie można również przeoczyć trzech kaplic po wschodniej stronie prezbiterium. Jest tu kaplica św. Józefa z ołtarzem Narodzenia Chrystusa, kaplica Świętego Krzyża z ołtarzem Ukrzyżowania Chrystusa oraz kaplica św. Marii Magdaleny z ołtarzem św. Jana Ewangelisty.

XIV-wieczna, pocysterska świątynia, pomimo wielu przeciwności losu, przetrwała do naszych czasów i do dziś zachwyca wczesnogotycką bryłą i kunsztem barokowego wyposażenia.
W 2018 roku w kaplicy nad zakrystią, gdzie niegdyś modlili się cystersi, powstało niewielkie Muzeum Cystersów. Eksponowane są tu szaty liturgiczne, bielizna kielichowa oraz paramenty liturgiczne.

Rozwinięcia klubowiczów

dodaj rozwinięcie do artykułu
Dodaj rozwinięcie do artykułu

Galeria zdjęć Pocysterski kościół w Kamieńcu Ząbkowickim

pokaż całą galerię zdjęć
Kamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - fasada zachodniaKamieniec Ząbkowicki - mostek ozdobiony figurami św. Floriana i św. Jana Nepomucena przed wejściem na teren opactwaKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - ślady po krużgankach klasztornych na elewacji kościołaKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - zakrystiaKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - kruchta przy fasadzie zachodniejKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - odkryte fundamenty krużganków klasztornych i wschodniego skrzydła klasztoru, z lewej pałac opackiKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - elewacja północnaKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - ślady po krużgankach klasztornychKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - elewacja kaplicy św. JózefaKamieniec Ząbkowicki, kościół NMP - ołtarz główny NMP
Dodaj zdjęcie do galerii - podziel się wrażeniami z tego miejsca
Uwaga! Akceptowane formaty to jpg, gif, png
Plik zdjęcia

Opis do zdjęcia

Wasze komentarze

Pocysterski kościół w Kamieńcu Ząbkowickim

  • Kraina:Dolnośląskie
  • Miejscowość:Kamieniec Ząbkowicki
  • Okolica:ząbkowicki
  • Kategoria:klasztory, kościoły
  • Odwiedzin:238
Jak oceniasz ten materiał:
0 2

Ciekawostki Dolnośląskie


Imprezy Dolnośląskie


Noclegi Dolnośląskie


W okolicy

© 2009-2019 Intour.pl - Wszelkie prawa zastrzeżone.
logo dotpay
Rozliczenia transakcji kartą kredytową i e-przelewem
przeprowadzane są za pośrednictwem Centrum Rozliczeniowego Dotpay
zamknij okno
Fotografia stanowi własność autora. Kopiowanie i rozpowszechnianie fotografii bez jego zgody jest zabronione.